Mantelzorgwoning vergunningvrij: wat geldt nu en wat verandert er?

Is een mantelzorgwoning vergunningvrij?

Vaak wel, maar niet altijd. Op dit moment kan een mantelzorgwoning in de achtertuin in veel gemeenten zonder omgevingsvergunning, als er echt sprake is van mantelzorg en het gebouw binnen de regels voor bijgebouwen blijft. Het gaat dan om één huishouden van maximaal twee personen. Die regels staan in het omgevingsplan van uw gemeente en kunnen per gemeente verschillen.

Daarnaast is een landelijke verruiming aangekondigd, met ook een familiewoning voor ouders en meerderjarige kinderen. Dat besluit is nog niet vastgesteld. Tot het in werking treedt, gelden de huidige regels.

Wat is mantelzorg, juridisch gezien?

In de regels is mantelzorg intensieve zorg of ondersteuning die verder gaat dan de gewone hulp tussen huisgenoten, en die niet wordt gegeven als beroep. Denk aan dagelijkse hulp bij verzorging, medicatie of het huishouden.

De zorgbehoefte moet aantoonbaar zijn. Volgens de huidige definitie kan dat met een verklaring van een huisarts, wijkverpleegkundige of een andere adviseur die de gemeente aanwijst. Of de gemeente zo’n verklaring vraagt, verschilt per gemeente; in de praktijk gebeurt het vaak.

Waar mag de woning staan, en hoe groot mag hij zijn?

Een vergunningvrije mantelzorgwoning staat in het achtererfgebied: grofweg de tuin achter de voorgevel van uw huis, op meer dan 1 m van openbaar toegankelijk gebied, zoals de weg, de stoep of openbaar groen. Voor de oppervlakte gelden dezelfde regels als voor andere bijgebouwen. Hoeveel vierkante meter dat is, hangt af van de grootte van uw erf en van wat er al staat. Bij een kleinere tuin is er dus minder ruimte dan vaak wordt gedacht. Hoe u dat uitrekent, leest u bij hoe groot u vergunningvrij mag bouwen.

Buiten de bebouwde kom kent de standaardregeling een extra mogelijkheid: een verplaatsbare mantelzorgunit van maximaal 100 m². Die 100 m² is dus geen algemene regel voor elke mantelzorgwoning. Waar een mantelzorgwoning in de tuin precies mag staan, leest u bij de plaats van een bijgebouw in de tuin.

Pre-mantelzorg: bouwen voordat er zorg nodig is

Veel mensen willen op tijd bouwen, voordat de zorg echt nodig is. Voor zo’n “pre-mantelzorgwoning” bestaat nu geen landelijke regeling. De mantelzorguitzondering geldt pas als er werkelijk zorg wordt gegeven of ontvangen. Daarvoor geldt dus het gewone beleid van uw gemeente; sommige gemeenten hebben daar eigen regels voor.

Volgens het ontwerpbesluit zou de familiewoning dit voor ouders en meerderjarige kinderen wel mogelijk maken, ook zonder zorgbehoefte. Voor anderen, zoals een goede vriend, blijft het een lokale kwestie.

Een bestaand bijgebouw gebruiken

Een bestaande schuur, garage of aanbouw mag u volgens de standaardregels ook gebruiken voor mantelzorg. Het gebouw moet dan wel geschikt zijn om in te wonen. Vaak betekent dat een flinke verbouwing: isolatie, daglicht, ventilatie, sanitair en brandveiligheid.

Als de zorg stopt

Stopt de mantelzorg, bijvoorbeeld door een verhuizing of overlijden, dan mag het gebouw niet als zelfstandige woning in gebruik blijven. Het mag vaak wel blijven staan als het als gewoon bijgebouw past, bijvoorbeeld als werkruimte of logeerplek.

Checklist: wat u nu al kunt doen

1. Bekijk voor uw adres de regels in het Omgevingsloket, of vraag onze gratis check aan.
2. Meet uw achtertuin en de bijgebouwen die er al staan.
3. Vraag na of uw gemeente een zorgverklaring vraagt, en van wie.
4. Bedenk hoe de woning er later uit moet zien: gelijkvloers, drempelloos en met ruimte voor hulp.
5. Maak een ontwerp dat past bij zowel de huidige regels als de aangekondigde, zodat u niet opnieuw hoeft te beginnen.

Hoe een mantelzorgwoning op maat tot stand komt, leest u bij een mantelzorgwoning laten bouwen. Wat het ongeveer kost, staat bij de kosten van een mantelzorgwoning.